004 – Oranje

In de vierde aflevering van de Koffiepod zoeken wat er waar en niet waar is rond sinaasappels of appelsienen.

Show notes

Deze aflevering gaan we maar liefst 4 nutteloze feitjes bundelen want anders zijn we de komende 4 maanden bezig over sinaasappelen, ook wel appelsienen genoemd… Omdat te vermijden gaan we even alles uitzoeken wat er uit te zoeken valt over deze appeltjes van oranje.

Nutteloos feit: Rijpe sinaasappelen zijn meestal groen.

De sinaasappel wordt in België en Nederland vaak uit Spanje geïmporteerd. De vrucht verkleurt tijdens rijping van groen naar oranje, maar soms worden de vruchten kunstmatig oranje gekleurd, gewoon voor het zicht. De kleur van de schil heeft geen enkele invloed op de smaak. Er zijn verschillende soorten, zoals de gewone sinaasappel, de navelsinaasappel en de bloedsinaasappel. Aan de boom zijn ze allemaal geelgroen van kleur die door de nachtelijke kou veranderd in oranje. Het vruchtvlees is licht oranjegeel van kleur, met een typische frisse smaak.

Vanuit de podcast hebben we onze vraag ook naar Appelsientje gestuurd, u weet wel, de producent van, tja, euhm, appelsiensap…

We kregen volgend antwoord:

Goedemorgen Bjorn,

Wat leuk dat u ons bedrijf wil betrekken bij een van jullie podcasts.

We hebben het helaas veel te druk om hier tijd voor vrij te maken. We kunnen u wel de volgende uitleg geven:

Tijdens de groei van de sinaasappels wordt chlorofyl omgezet in carotenoïden.

Hierdoor kleurt de inhoud van de sinaasappel en de schil van groen naar geeloranje.

Als het echter gaat regenen als de sinaasappel al rijp is, kleurt de schil weer van geeloranje naar groen.

Het klopt dus dat een sinaasappel die groen is, ook gewoon rijp kan zijn.

Ik hoop dat u hier wat aan hebt en het kunt gebruiken in de podcast.

Dus ja, rijpe sinaasappelen zijn meestal groen.  

Nutteloos feit: Veel groene sinaasappelen worden omwille van de verkoop oranje geverfd.

Wel..hier is dus twijfel over.  Ik heb ongeveer 20 websites geraadpleegd van verschillende bedrijven en instellingen en van die 20 websites zijn er 10 die ongeveer allemaal hetzelfde tekstje van ergens overgenomen hebben waarin staat dat ze inderdaad bijgeverfd worden om de verkoop te stimuleren.  De perceptie bestaat onder de winkelende medemens dat appelsienen die niet groen zijn, niet rijp zijn. Klopt dus niet.

Die 10 anderen zeggen dat sinaasappelen niet worden bijgekleurd.  Er is dus twijfel.

We hebben het Federaal Voedselagentschap gecontacteerd met onze vraag.  

Nutteloos feit: Aan de boom worden ze bij warmte oranje, bij kou veranderen ze weer naar groen.  

Ook dit klopt, dat hebben we reeds geleerd van Appelsientje.  

Nutteloos feit: Vroeger dacht men dat dat sinaasappelen uit China kwamen, vandaar de naam China’s appelen.

Ook dat hebben we onderzocht.  Het Nederlandse woord is afgeleid van het Franse pomme de Sine dat eigenlijk China-appel betekent.  Sina, met een ‘S’ is het woord voor China.

De zoete sinaasappel werd in de zestiende eeuw door Portugezen vanuit China naar Europa gebracht. De Europeanen kenden al wel de appel van oranje maar dat was een zure en bittere variant.

Die zoetere variant was uiteraard veel populairder maar nu zaten ze met twee soorten appelsienen, dus werd er beslist om de vruchten naar het land van herkomst te vernoemen: China.  Zo komen we dus van China’s appel naar sinaasappel en van appel van Sina naar appelsien.

Hierdoor komt het dat in diverse talen de Nederlandse naam appelsien door andere talen overgenomen is zoals in het Duits (“Apfelsine”), het Zweeds (“apelsin”), en Deens en Noors (“appelsin”). In andere talen zoals Roemeens (“Portocal”), Turks (“Portakal”), Bulgaars (“портокал” portokal), Grieks (“πορτοκάλι” portokáli), Perzisch (“پرتقال” porteqāl) en Arabisch (“برتقال” burtuqāl) wordt de vrucht naar Portugal genoemd, dat in de 15e eeuw als eerste land sinaasappels uit China importeerde.

003 – De Neut

In de derde aflevering van de Koffiepod zoeken wat er waar en niet waar is rond het drinken van alcohol.

Show notes

Nutteloos feit: Het is niet verstandig om in de sneeuw een neut achterover te slaan. Alcohol verlaagt het vriespunt zodat je veel sneller onderkoeld geraakt.

Wat is er hier nu van waar?  Want als je nu een borrel drinkt, heb je het toch snel lekker warm.

We gingen te raden bij de Alchol-infolijn…

Een shotje op de kerstmarkt, een glaasje jenever bij de schaatsbaan of een stevig glas tijdens de winterbarbecue thuis. Als de temperatuur daalt, lijkt alcohol er voor veel mensen bij te horen als opwarmertje. Maar is dat wel zo’n goed idee?

Zo’n borrel drinken, kan je in elk geval een warme gloed geven. De reden daarvoor zit hem in het feit dat alcohol een verdovende stof is. Daardoor gaat je lichaam ontspannen en gaan ook je bloedvaten minder vernauwen. Op die manier wordt je (warme) bloed gemakkelijker naar je huid gestuwd. Het verklaart waarom sommige mensen van alcohol gaan blozen en waarom alcohol dat typisch gevoel van gloeien geeft bij koud weer.Toch is dat een bedrieglijk effect. Want hoe meer bloed bij de oppervlakte van je huid, hoe sneller je lichaamswarmte kan verliezen aan de koude buitenlucht. Je lichaam koelt dus net sneller af als je alcohol gedronken hebt. Zelf in die mate dat de wie stevig drinkt bij koud weer echt onderkoeld kan raken.

Dat laatste heeft er ook mee te maken dat alcohol ook je zenuwstelsel verdooft. Eenvoudiger gezegd: door de alcoholroes komen de koudesignalen in je hersenen niet meer aan. Je krijgt wel kou, maar beseft het veel minder of helemaal niet meer. Het verklaart waarom je soms dronken mensen in ontbloot bovenlijf in de koude buitenlucht ziet zonder dat het hen lijkt te deren. Denk bijvoorbeeld aan voetbalsupporters.

Het verlies aan lichaamswarmte en het gebrek aan koudegevoel door de verdoving is ook de reden waarom er helaas wel eens dakloze mensen sterven aan onderkoeling.

De beste manier om je warm te houden op een bar-koude dag is met een alcoholvrije warme drank zoals een kop cacao, soep, thee of zelfs alcoholvrije glühwein.

002 – Sint-Bernardshond

In de tweede aflevering van de Koffiepod zoeken we uit wat er allemaal waar en niet waar is van wat we denken te weten over de Sint-Bernhardshond.

Show notes

Het nutteloos feit: Lawine?  Sint-Bernard? Reken niet op cognac uit het vaatje dat deze sympathieke lobbes om de nek zou dragen.  Dat fabeltje is in het leven geroepen door de Engelse kunstschilder Edwin Landseer.

Goed…even kijken… We gaan eerst even opzoeken wie dat die schilder dan wel geweest zou zijn.

Dus Edwin Landseer was een Engels kunstschilder, etser en beeldhouwer. Hij was gespecialiseerd in het schilderen van dieren, met name paarden, honden en herten, maar vervaardigde ook portretten, onder andere van Sir Walter Scott, en historiestukken. Als beeldhouwer is hij vooral bekend van de befaamde leeuwen aan de voet van Nelson’s Column op het Londense Trafalgar Square, die in 1867 werden onthuld.  Tot zover Wikipedia.

Wat we nu al wel weten is dat onze Engelsman wel degelijk dierenportretten schilderde.

Maar schilderde hij ook een Sint Bernardshond met een vaatje cognac?

We raadplegen onze vriend Google…

Na wat googlen zijn we er achter dat er inderdaad een schilderij bestaat met de naam Alpine Mastiffs Reanimating a Distressed Traveller van de schilder. Het schilderij toont twee sint-Bernards die zich ontfermen om een reiziger in nood, één hond blaft in alarm, de andere hond likt de hand van de reiziger. Die laatste draagt een halsband waaraan een vat is vastgebonden. Landseer beweerde dat het brandewijn bevatte.

Het schilderij was zo populair dat het beeld van de sint-Bernard met het wijnvaatje rond de nek tot op het heden is blijven hangen in het collectief geheugen van het publiek.

Dat schilderij werd in 2017 bij veilinghuis Sotheby’s verkocht voor 608.750 pond oftewel 671.000 euro. Bon, dus we kunnen er vanop aan dat dit al klopt.  Zowel het schilderij als dat Landseer het verzonnen heeft…maar van waar komt dan die inspiratie.

Als ik een border collie zou schilderen, dan… dan zou ik niet direct een een hek op zijn rug schilderen om de schapen te vangen.  

Maar soit…we hebben dus wat mails uitgestuurd.  

De naam “sint-Bernard” is afkomstig van het Grote Sint-Bernard Hospitium, een hospitium gelegen in de vaak verraderlijke Grote Sint-Bernhardpas in de westelijke Alpen tussen Zwitserland en Italië. De bergpas, het klooster, het bijhorende hospitium en de honden zijn vernoemd naar Bernard van Menthon, een monnik uit de 11e eeuw die het klooster en het hospitium heeft gesticht.

En laat ons nu net die mensen aangeschreven hebben.  Want zowel de schilder als de monniken zijn er niet meer om het rechtstreeks aan te vragen.

Ik kreeg enkele dagen later een mailtje terug van Anne Lise Hossel van de dienst Savoie Mont Blanc Tourisme – Annecy.

Zij stuurde mij het volgende:

In werkelijkheid lijkt het erop dat deze honden nooit alcohol of een vaatje hebben vervoerd. Oorspronkelijk hadden de Franse monniken van L’Hospice du Grand Saint-Bernard, niet ver van de Italiaanse grens, hen opgeleid voor de verdediging. Later hebben ze hen opgeleid om reizigers in moeilijkheden te redden (op de plaatsen waar doorgangen zijn) en om hun nek een mandje met voedsel en een gevulde drinkfles met water te binden.

Waarom het niet erg verstandig zou geweest zijn om die fles met alcohol te vullen, verneem u in onze volgende aflevering…

Originele mail:

Bonjour,

En réponse à demande ci-dessous, voici les informations que l’on peut vous communiquer :

En réalité, il semblerait que ces chiens n’aient jamais transporté d’alcool, ni de tonneau d’ailleurs. A l’origine, les moines français de L’Hospice du Grand Saint-Bernard, non loin de la frontière italienne, les auraient dressés pour la défense. Plus tard, ils les éduquèrent pour le sauvetage des voyageurs en difficulté (le lieu étant propice aux passages), leur attachant autour du cou un petit panier contenant de la nourriture ainsi qu’une gourde remplie. (Source)

Vous en souhaitant bonne réception et une excellente année 2019 🙂

Ze stuurde ons de bron door en als we op deze Franstalige website gaan kijken, maar hij is ook beschikbaar in het Nederlands…het is te zeggen: het is vertaald met Google Translate dus hou wat rekening met een vreemde zinsconstructie hier en daar) lezen we er toch dat de Sint Bernards ruim 2000 mensen hebben gered over 3 eeuwen heen.

Dus….

Het nutteloos feit:

Lawine? Sint-Bernard? Reken niet op cognac uit het vaatje dat deze sympathieke lobbes om de nek zou dragen.  Dat fabeltje is in het leven geroepen door de Engelse schilder Edwin Landseer.

Dit nutteloos feit is niet helemaal waar maar ook niet pertinent onjuist.  Ja, Sint-Bernardhonden redden wel degelijk hulpeloze wandelaars in de bergen. Ja, ze hadden drinken en eten bij rond hun nek, zelfs een deken op de rug. Nee, er zat geen cognac, whiskey of schnapps in en het concept is ook niet helemaal een verzindsel van Landseer….Hij heeft het alleen wat bijgespekt.

Zo… weer een feitje wat meer uitgelegd… Met nogmaal dank aan Anne-Lise HOSSEL

Relation Clients van de dienst Savoie Mont Blanc Tourisme – Annecy